Trước khi Luật Giao thông đường thuỷ nội địa ra đời (luật GTĐTNĐ), lần lượt từng HTXVT đường thuỷ tan rã, giải thể, các chủ thuyền tự tìm kế sinh nhai không có ai quản lý. Xí nghiệp HTX Vận tải Sông Thu, đơn vị chủ lực đường sông của tỉnh với trên 300 tàu thuyền lớn nhỏ song đến đầu năm 2004 chỉ còn vỏn vẹn 70 thuyền. “Nhờ có Luật GTĐTNĐ, chúng tôi đã hồi sinh” - chủ nhiệm Xí nghiệp HTXVT Sông Thu Đặng Phúc Nhung tâm sự.

Tàu thuyền trên sông Hội An

Bây giờ Sông Thu phát triển hơn trước, với lực lượng tàu thuyền hùng hậu trên 300 chiếc, trong đó tàu thuyền công suất trên 15 CV chiếm hơn 90%. Đặc biệt HTXVT thuỷ bộ và Du lịch Hội An đi tiên phong trong việc đóng tàu du lịch hội nghị phục vụ trên 100 khách, công suất 165CV, trị giá hơn 900 triệu đồng, phục vụ khách du lịch ra Cù Lao Chàm theo định hướng phát triển của ngành và địa phương. Đến nay, HTXVT thuỷ bộ và Du lịch Hội An có trên 32 thuyền khách, thuyền du lịch công suất từ 12 CV đến 24 CV, trị giá hơn 2 tỷ đồng, hoạt động trên sông nước đảm bảo an toàn. Đáng kể là tổng số tàu thuyền vận tải, du lịch, đánh bắt hải sản của tỉnh đã có trên 10 ngàn chiếc, góp phần đắc lực trong việc phát triển kinh tế xã hội của tỉnh nhà. Tuy nhiên, nếu nhìn sâu hơn thì hoạt động GTĐTNĐ của chúng ta vẫn còn khá nhiều việc đáng bàn.
Thứ nhất, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật tuy đã đã tổ chức nhiều lần, nhiều đợt với nhiều hình thức, nhưng vẫn chưa được chủ phương tiện, người điều khiển phương tiện, chính quyền cơ sở quan tâm đúng mức nên hiệu quả chưa cao. Bằng chứng là Ban ATGT tỉnh đã tổ chức tốt Hội thi tuyên truyền Luật GTĐTND trong năm 2008 có 9 huyện, thành phố tham gia; đồng thời phát động cuộc vận động người đi đò mặc áo phao, cấp hơn 3000 phao, áo phao cho các bến đò trong tỉnh nhưng đến nay vẫn còn phổ biến tình trạng tàu thuyền không có trang bị đầy đủ phao cứu sinh, người đi đò- nhất là các em học sinh “dị ứng” với việc mặc áo phao khi đi đò đến lớp mỗi ngày…
Thứ hai, công tác đăng ký, đăng kiểm phương tiện và đào tạo thuyền viên, người điều khiển phương tiện còn tỷ lệ rất thấp. Qua kết quả tổng điều tra phương tiện và người lái phương tiện thuỷ nội địa tháng 8/2008 cho thấy, trên địa bàn tỉnh có 1256 phương tiện, trong đó phương tiện chưa đăng ký 608 phương tiện-chiếm 48,4%; phương tiện chưa đăng kiểm 601 phương tiện - chiếm 47,8%; số người chưa được học để cấp bằng, chứng chỉ chuyên môn các loại là 533 người-chiếm 44%.
Thứ ba, công tác quản lý, cấp phép, thu hồi giấy phép hoạt động bến khách ngang sông, bến thuỷ nội địa đã được phân cấp cho các UBND các huyện, thành phố theo Quyết định số 66/2005/QĐ-UBND ngày 7/10/2005 của UBND tỉnh song đến nay nhiều địa phương trong tỉnh vẫn chưa triển khai thực hiện cấp phép hoạt động bến khách ngang sông trên địa bàn. Tương tự, công tác đăng ký, quản lý phương tiện thuỷ nội địa loại nhỏ cũng được UBND tỉnh phân cấp cho UBND huyện, thành phố tổ chức thực hiện theo Quyết định số 13/2006/QĐ-UBND ngày 22/3/2006 của UBND tỉnh Quảng Nam nhưng cũng ít địa phương quan tâm triển khai.
Thứ tư, công tác kiểm tra, xử lý vi phạm còn gặp nhiều khó khăn khi xử phạt các vi phạm bằng hình thức phạt tiền, tạm giữ phương tiện do đời sống kinh tế của nhân dân vùng sông nước còn quá khó khăn. Hình thức chủ yếu của lực lượng kiểm tra là nhắc nhở, vì vậy mà phát sinh tư tưởng chủ quan, ỷ lại của các chủ phương tiện, chủ bến đò, khi có lực lượng kiểm tra thì chấp hành đúng, khi không có thì vi phạm chở quá tải, không trang bị áo phao lại diễn ra dài dài…
Đáng quan tâm, hoạt động giao thông tại các lòng hồ như Phú Ninh (thuộc 3 địa phương và 4 ngành quản lý khác nhau), Khe Tân (huyện Đại Lộc) vẫn còn chồng chéo, không có phân định trách nhiệm rõ ràng, cần có sự thống nhất quản lý nhà nước cấp tỉnh. Hay tuyến Hội An-Cù Lao Chàm được Cục Giao thông đường thuỷ nội địa uỷ thác cho Đoạn quản lý đường sông Quảng Nam quản lý nhưng kinh phí lắp đặt phao, biển báo hiệu…điều thiếu khiến cho công tác quản lý gặp khó khăn. Trong khi đó, sự phát triển “nóng” của phương tiện ca nô, tàu cao tốc, tàu du lịch từ sông ra biển Cù Lao Chàm cần có sự kiểm soát, quản lý chặt chẽ hơn của các ban ngành chức năng và chính quyền địa phương.
Có thể nói sau 5 năm thực hiện Luật GTĐTNĐ (2005-2009), hoạt động sông nước Quảng Nam đã có nhiều thay đổi tích cực. Thế nhưng đến nay 900Km sông cả tỉnh cũng mới chỉ đưa vào khai thác khoảng 300Km, chủ yếu là hệ thống 2 sông chính Thu Bồn và Trường Giang. Để Luật GTĐTNĐ “chảy mạnh” vào cuộc sống, Ban ATGT các cấp cần tiến hành nhiều biện pháp tích cực như: tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền Luật GTĐTNĐ bằng nhiều hình thức đa dạng phong phú đến tận người dân, người chủ phương tiện, người điều khiển phương tiện. Có kế hoạch phối hợp liên ngành giữa các lực lượng thanh tra giao thông, CSGT đường thuỷ, Đoạn Quản lý đường sông, Trung tâm Đăng kiểm thuỷ bộ tăng cường công tác tuần tra kiểm soát trên các tuyến sông, tại các bến khách ngang sông. Mặt khác, trên cơ sở Quy hoạch hệ thống bến khách ngang sông trên địa bàn tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2010-2020 đã được UBND tỉnh phê duyệt (Quyết định số 36/2009/QĐ-UBND ngày 26/10/2009), các địa phương từng bước có kế hoạch đầu tư xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống bến khách ngang sông trên địa bàn để khai thác hiệu quả giao thông đường thuỷ. Sở GTVT chủ trì phối hợp với Sở KHĐT, Sở Tài chính và các ngành liên quan xây dựng các cơ chế, chính sách thực hiện việc đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp các bến khách ngang sông. Bên cạnh đó, làm tốt công tác đăng ký, đăng kiểm phương tiện, đào tạo, cấp chứng chỉ chuyên môn, bằng lái cho người lái thuyền theo quy định. Đồng thời, kiên quyết đình chỉ hoạt động các phương tiện chưa đăng ký, đăng kiểm và người điều khiển tàu thuyền không có chứng chỉ chuyên môn như Nghị quyết 32/2007/NQ-CP của Chính phủ đã chỉ rõ. Đặc biệt, bắt đầu năm mới Canh Dần, toàn tỉnh sẽ ra quân lập lại trật tự giao thông đường thuỷ nội địa, nạo vét lòng sông Trường Giang, góp phần phát triển kinh tế du lịch và đảm bảo an ninh vùng sông biển của quê hương./.

Xuân Lan